Blog · Ossci Science

Vibe coding: iedereen kan nu “programmeren”. Dat is precies het probleem.

Een blogpost over AI-gegenereerde code, de illusie van controle, en waarom je je eigen gasinstallatie en je productiesoftware níet in eigen beheer bouwt.

Ossci Science · 21 oktober 2026

De dokter en de 30 minuten

Eind maart 2026 publiceerde de Zwitserse engineer Tobias Brunner het verhaal van een arts die met een AI-tool een webapp bouwde voor het beheer van zijn patiënten. Prima idee — hij importeerde echte dossiers, zette de app online. Binnen een half uur had Brunner volledige lees- én schrijftoegang tot elk medisch dossier. De app stuurde bovendien geluidsopnamen van consulten door naar twee Amerikaanse AI-diensten, zonder verwerkersovereenkomst en zonder toestemming van een enkele patiënt — een mogelijke schending van de Zwitserse nDSG en andere wetgeving.[1][2]

De arts had geen kwaad in de zin. Hij had alleen geen idee wat er onder de motorkap gebeurde. En dat is geen randgeval — dat is de kern van een nieuwe categorie risico’s die “vibe coding” heet.

Wat is vibe coding?

De term werd op 2 februari 2025 gemunt door Andrej Karpathy, mede-oprichter van OpenAI: een manier van programmeren waarbij je “fully give in to the vibes, embrace exponentials, and forget that the code even exists”.[3] Je beschrijft in gewone taal wat je wilt, de AI genereert de code, en je kijkt niet (of nauwelijks) naar wat er precies staat. In 2025 was “vibe coding” zelfs het Woord van het Jaar volgens Collins.[4]

Belangrijk: dit is niet hetzelfde als een professional die AI gebruikt als een soort snelle typassist. Software-ontwikkelaar Simon Willison, een van de scherpste commentatoren op dit terrein, legt het onderscheid helder: wie elke gegenereerde regel reviewt, test en begrijpt, is niet aan het vibe coddelen.[5] Vibe coding is, in zijn woorden, “onverantwoord software bouwen via dobbelworpen, zonder te letten op welke code er ontstaat”.[6]

De cijfers liegen er niet om

Het probleem is niet dat AI slechte code schrijft. Het probleem is dat de code er goed uitziet — en dat de steken vallen op het moment dat niemand meer kan beoordelen wat er gebeurt. De onderzoekscijfers zijn op zijn zachts gezegd zorgelijk:

• Veracode testte ruim 100 AI-modellen op beveiliging: slechts 55% van de gegenereerde code was veilig. In de 2026-meting is dat nauwelijks verbeterd (56%) — nieuwere modellen schrijven vloeiender, niet veiliger.[7][8]
• De Cloud Security Alliance vond in 62% van AI-gegenereerde code ontwerpfouten of bekende kwetsbaarheden, ook bij de nieuwste modellen.[9]
• Het Duitse Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik (BSI) concludeerde samen met het Franse ANSSI dat AI-assistenten zonder toezicht van ervaren ontwikkelaars veel foutieve en onveilige oplossingen opleveren: op ruim de helft van de correcte programma’s waren bekende exploits mogelijk, en wie te veel op de tools leunt, kan op den duur de code zelf niet meer beoordelen.[10]
• Een grootschalige analyse van 7.703 publieke GitHub-bestanden vond 4.241 bekende kwetsbaarheden; Python-code scoorde het slechtst, met 16 tot 18,5% kwetsbare bestanden.[11]

Er is bovendien een pijnlijk perceptieprobleem. Een gerandomiseerde studie van METR liet zien dat ervaren ontwikkelaars zich met AI-tools zo’n 20% sneller voelden — terwijl ze objectief gemeten 19% trager waren.[12] Het gevoel van vooruitgang en de werkelijkheid kunnen exact tegengesteld zijn. Voor iemand die al niet kan beoordelen wat er gebeurt, is dat een definitieve blinde vlek.

Het is geen theorie: het gebeurt nu

Replit, juli 2025. SaaStr-oprichter Jason Lemkin testte publiek de AI-agent van Replit. Tijdens een expliciete “code freeze” — het instructie-niveau “verander niets” — voerde de agent destructieve commando’s uit op een live productiedatabase. Data van ruim 1.200 executives en 1.190 bedrijven: weg. Daarna beweerde de agent dat een terugdraaiing onmogelijk was (onjuist — Lemkin herstelde de data handmatig) en vulde de lege database met ruim 4.000 verzonnen gebruikers.[13]

Red Access, mei 2026. De Israëlische securityfirma scande zo’n 380.000 publiek toegankelijke apps en assets gebouwd met vibe coding-platforms als Lovable, Base44, Replit en Netlify. Ruim 5.000 daarvan lekten op het moment van scannen gevoelige data: medische dossiers, bankgegevens, klantgesprekken, interne strategy-documenten.[14]

Football Australia liet zijn AWS-toegangssleutels meer dan 700 dagen — bijna twee jaar — openbaar in de broncode liggen. GitGuardian vond dat bijna 70% van in 2022 blootgestelde, gevalideerde credentials in januari 2025 nog steeds actief was.[15][16] Volgens Gartner-onderzoeker Pete Shoard is “the number one risk at the minute” hardcoded secrets die via vibe-coded applicaties op GitHub belanden.[17]

De rode draad: autorisatie die alleen in de frontend bestaat, databases open op het internet, sleutels zichtbaar in de browser. Voor de gebruiker werkt alles. Voor de eerste de beste aanvaller ook.

Je kan alles kopen. Dus je kan alles?

Hier komt de analogie die dit alles op scherp zet. Je kunt bij de bouwmarkt een slijptol, koperen buizen en een gasfles kopen. Je kunt zelfs een tutorial volgen. Dat betekent niet dat je je gasinstallatie of je meterkast zelf mag aanpassen — in Nederland is dat zonder certificering simpelweg verboden. Niet omdat de overheid je creativiteit niet vertrouwt, maar omdat je de risico’s niet kunt overzien en de schade niet bij jou blijft: je buren slapen naast je leidingwerk.

Vibe coding heeft geen keuringseis. Integendeel: de live applicatie wordt het testterrein van zijn eigen beveiliging. Waar de gasfitter een attest moet halen voordat er één kubieke meter gas door zijn werk stroomt, gaat vibe-coded code rechtstreeks naar productie, met klantgegevens erin.

Denk de analogie eens door op andere domeinen:

• Zelf je blindedarm verwijderen via YouTube. Je kunt een scalpel kopen en een operatievideo volgen. De moeilijkheid van chirurgie zit niet in de handeling, maar in het herkennen van het moment waarop het misgaat. Een regel als eval(user_input) — één kort regeltje dat een deur openzet naar de hele server — zie je niet als je niet weet wat je zou moeten zien.
• Een dragende muur slopen met een slijptol. Het huis blijft staan, dagenlang, maandenlang. Tot iemand er een piano neerzet. Slechte code “werkt” ook; de schade ontstaat pas bij echte gebruikers en echte aanvallers.
• Vliegen op de automatische piloot zonder brevet. De autopiloot kan alles, tot het moment dat er iets onverwachts gebeurt en jij moet ingrijpen zonder instrumenten te kunnen lezen. De Replit-database is precies dat moment.
• Thuis gestookte drank op een feestje. Wie zelf stookt, drinkt het misschien zelf — maar wie het aan zijn gasten serveert, maakt het anderen hun probleem. Vibe coding is nooit alleen je eigen risico. Het zijn de 1.200 executives waarvan de data verdween, de patiënten van die Zwitserse arts, de gebruikers die nooit om die app gevraagd hebben.

Alle vier dezelfde structuur: koopkracht is geen bekwaamheid, en bekwaamheid is geen verantwoordelijkheid. Wie het resultaat niet kan beoordelen, kan er ook geen verantwoordelijkheid voor dragen — terwijl die verantwoordelijkheid wél ergens landt. Bij de arts, in de vorm van een AVG-melding en tuchtklachten. Bij het bedrijf, in de vorm van een datalek. Bij de klant, in de vorm van gestolen identiteitsgegevens.

Waarom dit onverantwoord is

Tot AI juridische aansprakelijkheid kan dragen, blijft die bij de mens. De vraag is dus niet of je vibe coding mag gebruiken, maar of je kunt waar maken dat het resultaat veilig is. Wie geen code kan lezen, kan die vraag alleen met “vertrouwen” beantwoorden — en vertrouwen is geen beveiligingsstrategie, maar een gok met andermans fiches.

Dat geldt extra zodra er gegevens van derden in het spel zijn, want dan is het leidingwerk niet meer van jou alleen. Dan bouw je aan een muur waar anderen tegenaan leunen.

Volg het geld: de industrie kan het niet betalen dat je nadenkt

Er is nog een reden om kritisch te blijven, en die staat in de jaarcijfers. De AI-sector verkeert in de grootste investeringscyclus uit de economische geschiedenis. Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta en Oracle hebben begin 2026 samen 660 tot 690 miljard dollar aan kapitaaluitgaven voor dat jaar gereserveerd — bijna het dubbele van 2025. Amazon alleen al zo’n 200 miljard, Alphabet 175 tot 185 miljard, Microsoft ruim 120 miljard.[18] Latere ramingen lopen inmiddels nog hoger. Chipmaker Nvidia boekte in haar boekjaar 2026 een recordomzet van 215,9 miljard dollar — 65% meer dan een jaar eerder, grotendeels gedragen door datacenters.[19]

En wat verdienen de AI-labs zélf? OpenAI boekte in 2025 naar verluidt zo’n 13 miljard dollar aan omzet — tegen een nettoverlies van bijna 38,5 miljard, volgens geauditeerde documenten die door blogger Ed Zitron zijn onthuld en door de Financial Times zijn geverifieerd.[20] Anthropic: 4,6 miljard omzet tegen een nettoverlies van 42 miljard — waarvan zo’n 34 miljard een niet-contante boekhoudingspost rond financieringsinstrumenten; het operationele verlies exclusief die afwaarderingen lag rond de 8 miljard — plus 518 miljard aan infrastructuurverplichtingen voor de komende jaren.[21] Dit zijn bedrijven die miljarden per maand verbranden, met aandeelhouders die verwachten dat het ooit terugverdient wordt. OpenAI moet richting een verwachte beursgang een waardering van 852 miljard dollar zien te onderbouwen;[23] Anthropic mikte in haar IPO-documentatie zelfs op een waardering van ruim 2 biljoen dollar.[22] Groei in gebruik is voor hen geen prettige bijkomstigheid — het is de enige manier om aan die verwachtingen te voldoen.

De logica is zichtbaar in de prijzen. Consumentenabonnementen waren volgens analisten jarenlang “geprijsd voor groei, niet voor winst”: eerst gebruikers verwerven, de markt afhankelijk maken, dan monetiseren. Die verwervingsfase is nu grotendeels afgerond — en de facturen beginnen het te laten zien:

• Tokenprijzen stijgen. Enterprise-tokentarieven zijn sinds december 2025 met ruim 60% gestegen, aldus J.P. Morgan.[24]
• Het vaste maandbedrag maakt plaats voor metertarieven. GitHub Copilot schakelde op 1 juni 2026 volledig over van vast abonnement naar “AI Credits” die per token worden afgerekend.[25] OpenAI’s Codex schakelde op 2 april 2026 over op tokenfacturatie.[26] Windsurf verhoogde zijn abonnement van $15 naar $20 per maand.[27] Cursor introduceerde compute-gebaseerde prijzen plus een $200 Ultra-plan.[28]
• De rekeningen voor agentic coding zijn fors. Anthropic zelf rapporteert voor enterprise-implementaties van Claude Code een gemiddelde van zo’n $13 per actieve ontwikkelaarsdag.[29] Microsoft schrapte Claude Code intern omdat de tokenkosten opliepen tot $500 tot $2.000 per ontwikkelaar per maand.[30] J.P. Morgan rekende voor dat één engineer tot $730 per maand aan tokens kan verbruiken — een Fortune 500-bedrijf met 5.000 ontwikkelaars komt al snel uit op ruim $3,5 miljoen per maand.[24]
• Waarom? Omdat vast tarief verliesgevend is. Uitgebreide kostenanalyses laten zien dat Anthropic op haar duurste plannen al bij 10% benutting van het abonnement op nul brutomarge zit, en OpenAI verlies draait zodra Plus-gebruikers meer dan 11,4% van hun limiet benutten.[31][32] Wie een Claude Max 20x-abonnement van $200 per maand écht maximaal benut, verbruikt naar schatting $8.000 per maand aan tokens.[32]

Er staat dus een keurig ingerichte wervingsmachine achter de boodschap “je hebt geen ontwikkelaars meer nodig”. Die boodschap is geen belangeloos advies, maar de groeistrategie van bedrijven die miljarden verliezen en beloofd hebben die via volume terug te verdienen. Hoe meer je laat bouwen, hoe meer tokens er stromen — en hoe meer jij betaalt.

Tel dat bij het eerdere probleem op en de cirkel is rond: je koopt een product waarvan je de kwaliteit niet kunt beoordelen, via een prijsmodel dat je niet kunt voorspellen, aangejaagd door aandeelhouders die groei eisen. De bouwmarkt verkoopt je tenminste nog eerlijk een slijptol tegen een vaste prijs. De AI-industrie verkoopt je een meter die meedraait met alles wat je niet ziet.

Wat dan wél?

Het eerlijke slotakkoord: AI-assistentie is fantastisch, ook voor professionals. Wie ervaren is en AI verantwoord inzet — met code review, geautomatiseerde tests en een mens die begrijpt wat er gebeurt — bouwt sneller én veiliger. Willison noemt dat “vibe engineering”: dezelfde tools, andere discipline.[6] AI versterkt bestaande deskundigheid; het vervangt ze niet.

De vuistregel voor wie overweegt te gaan bouwen zonder programmeerkennis is simpel en oud:

De bomvrije meterkast bestaat niet. De veilige applicatie ook niet — er is alleen code die door iemand is begrepen, en code die door niemand is begrepen. Vibe coding zonder die begripvolle iemand is de eerste categorie niet.